Türkiye’nin Ar-Ge harcaması 980,4 milyar TL’ye yükseldi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerine ilişkin verileri açıkladı. Buna göre, gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2025 yılında 328 milyar 607 milyon TL artarak 980 milyar 428 milyon TL olarak gerçekleşti. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da 2024 yılındaki yüzde 1,46 seviyesinden yüzde 1,55’e yükseldi.

Ar-Ge harcamalarının finansmanında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 52,5 ile ilk sırada yer aldı. Genel devlet harcamaların yüzde 31,1’ini, yükseköğretim yüzde 14,1’ini, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3’ünü, diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık yüzde 0,01’ini karşıladı.

2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda görev aldı.

Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453’e ulaşırken toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın personelin sektörel dağılımında yükseköğretim yüzde 48,1 ile ilk sırada yer aldı. Bu oran genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.

Ar-Ge personelinin eğitim durumuna bakıldığında, yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ünün yüksek lisans, yüzde 4,9’unun meslek yüksekokulu, yüzde 4,1’inin ise lise ve altı eğitim seviyesine sahip olduğu görüldü. TZE cinsinden dağılımda ise lisans mezunları yüzde 49,6, doktora veya eşdeğeri eğitim seviyesine sahip olanlar yüzde 21,4, yüksek lisans mezunları yüzde 18,5, meslek yüksekokulu mezunları yüzde 5,9, lise ve altı eğitim seviyesindekiler yüzde 4,6 pay aldı.

Bölgesel dağılıma göre, 2025 yılında Ar-Ge harcamalarının yüzde 31,8’i İstanbul’da, yüzde 30’u Ankara’da, yüzde 9,5’i ise Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesinde gerçekleştirildi. Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul yüzde 32,2 ile ilk sırada yer aldı. İstanbul’u yüzde 19,8 ile Ankara, yüzde 8,4 ile TR42 bölgesi izledi.

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon TL’lik Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5’i ise 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi.

İmalat sanayinde yapılan 322 milyar 656 milyon TL’lik Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimlere ait oldu. Orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler yüzde 40,7, orta düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetindeki girişimler ise yüzde 4,4 pay aldı.

Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içindeki payı da 2015 yılındaki yüzde 14,8 seviyesinden 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi. Söz konusu şirketlerin Ar-Ge harcamaları 2015 yılında 11,2 milyar TL iken 2025 yılında 637,3 milyar TL’ye ulaştı.